Nederlands-Indië

Carel Banse, medewerker aan Ereveld Vol Leven en verantwoordelijk geweest voor de indeling en plaatsing van alle representanten, heeft zelf een geschiedenis waarin de oorlog in Nederlands Indië een belangrijke plek heeft. Hij heeft bij de inhuldiging van de 7 kruizen gesproken. Voor de volledige toespraak klik hier. Carel heeft woorden gevonden en gegeven aan het waarom van de 7 kruizen. Daarom hieronder een fragment uit zijn speech;

Lees het fragment

Toespraak

“ De kruisen hebben grote symbolische waarde: ze representeren de verbroken, maar toch altijd aanwezige, verbinding met de dierbaren, die in Nederlands-Indische bodem zijn achtergebleven. Ze verbinden Ereveld Loenen met de zeven Erevelden in Indonesië. Ook wordt er een tastbare relatie gelegd tussen het einde van de Tweede Wereldoorlog in het Europese gedeelte van het Koninkrijk der Nederlanden op 5 mei 1945 en het einde van de Tweede Wereldoorlog in het Aziatische gedeelte van het Koninkrijk, Nederlands-Indië, op 15 augustus 1945.

De kruisen symboliseren zo de verbondenheid van alle oorlogsslachtoffers. Er kan immers geen sprake zijn van een verschillende weging van het leed, het verdriet en de pijn van hen, die zijn geraakt door welke oorlogshandelingen dan ook.

Daarom, dames en heren, roepen de kruisen ons ook op om in het hier en nu verantwoordelijkheid te nemen voor de vrede, vrijheid en rechtvaardigheid, waarvoor zij – op wiens schouders wij nu staan – zo hard hebben gestreden. We zijn het hen verplicht om na te gaan wat we zelf doen om vrede, vrijheid en rechtvaardigheid voor anderen in onze eigen omgeving te bevorderen.

Dat is de reden om te blijven herdenken, dat is de reden om te blijven vertellen en dat is de reden om te blijven luisteren. “

“Opdat zij met eere mogen rusten”

 

Lees de persoonlijke verhalen

Verhalen

Lees de verhalen van mensen die hun dierbaren op het ereveld hebben liggen of de geschiedenis van Nederlands-Indië in hun geschiedenis hebben.

Pieter Ridder

Pieter Ridder (1938) is de jongste van de twee zonen van (en vernoemd naar zijn vader) Pieter Ridder, geboren in 1904 in Slochteren, omgebracht door oorlogsgeweld te Bandung in november 1945.

ZIJN VERHAAL

Joke Goudswaard

Terwijl Indië bij de ouders, grootouders en de rest van Joke’s familie vooral een geur van heimwee opriep, was het thema ‘oorlog’ voor Joke vooral een onbespreekbaar gebied.

HAAR VERHAAL

Freek Strebe

Freek Strebe, wiens vader in het Jappenkamp zat, schreef een gedicht over zijn oorsprong.

ZIJN VERHAAL

Sjors van der Panne

Sjors van der Panne, zanger en finalist van The Voice of Holland (2014) reisde af naar Indonesië, het land van zijn voorouders en bezocht de erevelden.

ZIJN VERHAAL
Geschiedenis in ’t kort

In het kort

  • 7 dec 1941: Japan valt de Amerikaanse vlootbasis Pearl Harbor aan.
  • 8 dec 1941: de Nederlandse regering verklaart Japan de oorlog.
  • Op 5 mrt 1942 valt Japan Batavia binnen; de regering capituleert op 8 mrt 1942. Militairen worden krijgsgevangen gemaakt en naar werkkampen gestuurd in heel Zuid-Oost Azië en Japan. Velen overleven zelfs de barre reizen niet, laat staan de zware en gevaarlijke arbeid, die verricht moet worden.
  • Nederlanders en andere Europeanen en Indo-Europeanen worden in Japanse kampen geïnterneerd onder erbarmelijke omstandigheden en een wreed regime. Velen overlijden in die kampen.
  • Op 15 augustus 1945 capituleert Japan, een belangrijke datum voor de Indische gemeenschap.
  • Op 17 augustus 1945 roepen Soekarno en Hatta de Republik Indonesia uit; Nederland erkent die onafhankelijkheid niet.
  • Tussen oktober 1945 en begin 1946 vindt de Bersiap periode plaats, waarbij ‘opstandige inlanders’ (volgens Nederland) of ‘Indonesiërs’ (volgens Soekarno c.s.) massale moorden plegen onder de Nederlandse en Nederlands-Indische bevolking.
  • In de nacht van 20/21 juli1947 (Operatie Product) en 19/20 december 1948 beginnen de twee Politionele Acties, waarbij Nederland probeert de orde te herstellen en de rust terug te brengen in Nederlands-Indië.
  • Op 27 december 1949 draagt Koningin Juliana de soevereiniteit over aan de Indonesische regering. Pas na die datum  kan men spreken van Indonesië en Indonesiërs, al bezigt de destijds zogenoemde ‘inlandse bevolking’ al sinds 17 augustus 1945 van Indonesiërs.

    Indo-Europeanen, ofwel de Indische groep die de Nederlandse nationaliteit wilde behouden, werden daarmee buitenlander. Het merendeel van hen migreerde naar Nederland. Wat de geschiedenis complex en meerstemmig maakt, is dat er meerdere migratiegolven zijn geweest. Tijdens de eerste migratiegolf werden de zogenaamde totoks (Europeanen) gerepatrieerd nadat ze uit de Japanse interneringskampen ontslagen waren. De tweede golf bestond uit Molukse militairen en hun gezinnen die in 1951 gedemobiliseerd werden en naar Nederland werden overgebracht. De derde groep bestond uit gemengde Indische gezinnen, die de Nederlandse nationaliteit wilden behouden en daarmee weinig toekomst meer hadden in Indonesie. De laatste groep bestond uit spijtoptanten: Indische mensen die aanvankelijk voor de Indonesische nationaliteit hadden gekozen, maar toch naar Nederland overkwamen nadat ze in armoede vervallen waren. Tezelfdertijd waren er Indonesische communistische bannelingen die na de machtsovername van Soeharto naar Nederland uitweken. In deze periode waren er ook Pernakan Chinezen die naar Nederland uitweken.

    Nederlands Nieuw-Guinea viel buiten de overdracht in 1948. Ook daar werden militairen ingezet om het Nederlandse gezag te handhaven. In 1963 werd het gebied onder dwang van de Verenigde Naties overgedragen aan Indonesië.

Ruim 25.000 slachtoffers zijn onder de meest uiteenlopende omstandigheden omgekomen in voormalig Nederland-Indië.

Cijfers

Slachtoffers

Bron: Alle Doden tellen: Slachtoffers van WO II en sindsdien – Renske Krimp – historicus Nationaal Comité 4 en 5 mei

“Het wordt steeds moeilijker de gaten te vullen over de slachtofferaantallen in Indië/Indonesië te schrijven. Dat is geen onwil, we hebben de cijfers simpelweg niet. Wel is van groot belang om de Indische geschiedenis, de slachtoffers en ook de nabestaanden meer onder de aandacht te brengen. Ik vind het heel belangrijk dat de media de schattingen beter weergeven, want die zijn te laag. Nog te vaak weten Nederlanders niet hoeveel slachtoffers de oorlog en de Bersiap hebben gemaakt in Nederlands-Indië. Het is hoog tijd om daar verandering in te brengen.” – Dr.ir. Herman Bussemaker

Burgerslachtoffers Nederlands-Indië 1941-1945

Burgers omgekomen in interneringskampen: 13.000 – 16.800*

Burgers omgekomen buiten de kampen: circa 2.000

Burgers omgekomen bij Indische Verzet: circa 2.000

* Bron: 13.000 is het cijfer van Loe de Jong; Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog – tot 16.800 van Dora van Velden die het onderwerp behandelde in haar proefschrift De Japanse Burgerkampen. Deze twee historici gelden als belangrijkste bron als het om cijfers van slachtoffers gaat.

Burgerslachtoffers Nederlands-Indië 1945-1949

Omgekomen tijdens interneringskampen in Bersiap kampen: circa 2.000

Omgekomen, niet geïnterneerd ( buiten kampers ): 3.500 – 20.000*

*Bron. Het eerste cijfer is het minimum. Het betreft schattingen. Dr.ir. Herman Bussemaker en de Amerikaanse historicus William Frederick. Het NIOD geeft een schatting van 5500 tot 10.000 doden.

Slachtoffers onder de Nederlandse krijgsgevangen van het Koninklijk Nederlands Indisch Leger (KNIL) en de Koninklijke Marine

Omgekomen Nederlandse KNIL militairen in krijgsgevangenschap 7.552

Omgekomen Nederlands Marine personeel in krijgsgevangenschap 684

Bron: Prof. dr. Petra Groen – senior wetenschappelijk medewerker bij het Nederlands Instituut voor Militaire Historie met als specialisatie de geschiedenis van de krijgsmacht in de voormalige koloniën van het Koninkrijk der Nederlanden.

Omgekomen militairen in Nederlands-Indië 1945-1949 en tijdens de nasleep

Augustus 1945 tot december 1949

  • Gesneuveld 2.526
  • Anderszins omgekomen 2.225

December 1949 tot 1951

  • Omgekomen 200-300

De Nederlandse strijdkrachten in Nederlands-Indië bestonden uit circa 200.000 militairen onder wie 25.000 oorlogsvrijwilligers, en 95.000 dienstplichtigen bij de Koninklijke Landmacht, 15.000 manschappen bij de Koninklijke Marine en maximaal 70.000 militairen van het KNIL.

Bron: Stef Scagliola is historica met specialisatie in oral history en militaire cultuur.

“Veteranen en nabestaanden hebben geleden onder de ontkenning van het verleden” – Stef Scagliola