ZAINAB (43)

Ereveld Vol Leven staat symbool voor het herdenken van slachtoffers van oorlog en geweld. Vandaag de dag zijn er nog steeds mensen op de vlucht omdat hun leven in eigen land gevaar loopt. Het delen van verhalen van toen en van nu kan herkenning geven en troost bieden aan iedereen.

Lees verder

HAAR VERHAAL

Zainab Osman (43) vluchtte 23 geleden helemaal alleen uit Somalië, op 1 mei zal zij spreken tijdens Ereveld Vol Leven. Tevens zal ze het Ereveld Vol Leven ervaren, vragen beantwoorden en in gesprek gaan met mensen. Zowel mensen die vluchtelingen waren gedurende de oorlogsjaren hier, als vluchtelingen die vandaag de dag hun thuis hebben verlaten in de hoop een veiligere plek te vinden. Want op 5 mei vierden miljoenen Nederlanders het einde van de Tweede Wereldoorlog. Maar één op de vier Nederlanders ervoer deze bijzondere dag niet thuis. Ze waren gedeporteerd, geëvacueerd, te werk gesteld, ondergedoken of om andere redenen van huis.

Zo’n twee miljoen Nederlanders waren op de vlucht of ontheemd in die tijd. Ze waren een deel van de naar schatting 60 miljoen mensen die in de Tweede Wereldoorlog hebben moeten vluchten van huis en haard. De Tweede Wereldoorlog was daarmee een enorm vluchtelingendrama. Dit had na de oorlog dan ook enorme politieke en sociale gevolgen: grenzen werden opnieuw getrokken en de samenstelling van de bevolking veranderde. Maar het had nog veel meer gevolgen. Het moeten vluchten, het volkomen afhankelijk zijn van de goede wil van andere mensen, vreemden moeten vertrouwen, elke dag bang zijn voor verraad… dit alles liet diepe sporen na bij de mensen die het hadden meegemaakt. De psychosociale gevolgen van de oorlog en de vlucht waren enorm en decennialang voelbaar.

Na de bevrijding probeerden vele Nederlanders weer naar huis terug te keren. Sommigen lukte dit snel, bijvoorbeeld omdat ze ondergedoken hadden gezeten en hun huis er nog stond. Anderen hadden geen huis meer om naar terug te keren. Hun families waren omgebracht, hun huizen verwoest. Ook kwamen er ongeveer 300.000 mensen uit het voormalig Nederlands-Indië in de jaren die volgden naar Nederland. Zij moesten alles achterlaten, moesten met soms een enkele koffer en een hoofd vol herinneringen het land wat ze als hun thuis beschouwden verlaten, om in een ander werelddeel een nieuw leven op te bouwen. In een land dat hun specifieke oorlogsleed niet erkende, waar de bewoners ze als onwelkome indringers zagen, waar ze soms opgevangen werden in de kampen waar eerst de mensen zaten die tijdens de Tweede Wereldoorlog opgepakt werden. En omdat iedereen zijn eigen afschuwelijke ervaringen had, werd er nauwelijks over gepraat, men richtte zich op de toekomst en begon aan de wederopbouw.

In de jaren die volgden bleek dat er veel psychische zorg nodig was voor mensen die deze gruwelijke oorlogservaringen hadden. Er ontstonden nieuwe wetten, er kwamen voorzieningen om de zorg aan getroffenen door oorlog te waarborgen. Naast deze tegemoetkomingen ontstonden er nog een aantal bijzonder belangrijke voorzieningen die bijdroegen aan het herstel van het geleden leed: er kwam monumenten, musea, onderscheidingen. Er kwamen herdenkingen, zoals nu ook Ereveld Vol Leven.

ER KWAM ERKENNING

Sinds onze vrijheid werd bezegeld in 1945, is onze planeet nog geen dag verstokt geweest van oorlog. Er zijn sindsdien nog dagelijks gewapende conflicten en oorlogen over de hele wereld. En een oorlog brengt altijd vluchtelingen met zich mee. Maar nog niet eerder sinds de Tweede Wereldoorlog zijn er zoveel vluchtelingen als vandaag de dag. Het zijn er nu bijna net zoveel als tijdens de Tweede Wereldoorlog. Mannen, vrouwen en kinderen, die op basis van hun ras, geloof of omdat de plek waar ze woonden en werkten totaal verwoest is, een nieuwe, veilige plek zoeken om te wonen.

Ze lopen soms honderden kilometers met hun enige bezittingen op hun rug, in de hoop een plek te vinden waar ze een toekomst op kunnen bouwen. Zoals miljoenen Nederlanders dat in de oorlogsjaren deden, zo doen vandaag de dag dat miljoenen andere mensen. Zoals Zainab, die 23 jaar geleden op 19-jarige leeftijd te voet haar land ontvluchtte waar een hevige oorlog woedde.Het zijn pijnlijke herinneringen, nachten lopen door de woestijn zonder gids, niet weten waarheen, op zoek naar een plek waar het wel veilig was. Ooit was ik als jong meisje zelf één van die mensen op tv die moest vluchten voor een burgeroorlog. Huis en haard verlaten op zoek naar een veilig onderkomen, een nieuw thuis.

Terugkijkend op toen, 23 jaar geleden, lijkt mijn leven nu wel een droom terwijl het soms zo gewoon is. Gewoon samen met je kinderen leven in veiligheid en een baan die je voldoening geeft. Je niet langer ontheemd maar geborgen voelen. Mensen om je heen die om je geven, betrokken zijn en de moeite nemen om je te begrijpen en te je te leren kennen. Een leven dat je iedereen gunt, maar waar op dit moment tientallen miljoenen vluchtende mensen zo naar verlangen.

Haar herinneringen wijken niet veel af van die van de oorlogsslachtoffers en nabestaanden die we eren en herdenken in de Nationale Herdenkingsweek. “Voor de zoveelste keer moesten we voor de bommen vluchten. Er was chaos en paniek, de stad stond letterlijk in brand. Met mijn moeder en zussen rende ik de stad uit, op zoek naar een veilige plek. Een granaatscherf scheurde mijn rechterbovenarm open, maar hechten was er niet bij, we moesten verder. We wisten ook dat we niet meer terug konden, alles was verwoest.

In 2016 heeft Nederland 31.000 vluchtelingen voorlopig onderdak geboden. Vluchtelingen waarvan de meesten geen veilige thuishaven hebben om naar terug te keren. Omdat hun land in oorlog is, hun stad is verwoest, of zij daar hun leven niet zeker zijn. Net zoals de twee miljoen Nederlanders in de oorlogsjaren, net zoals Zainab begin jaren ’90. Zainab is inmiddels gemeenteraadslid in Wijchen, Gelderland en werkt in de thuiszorg.